Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια μεθοδευμένη και συστηματική προσπάθεια για την επιλογή των καλύτερων νέων αθλητών, οι οποίοι εξαιτίας κάποιων ιδιαίτερων βιολογικών χαρακτηριστικών, είναι θεωρητικά πιο ικανοί και με την κατάλληλη προπόνηση δύνανται να επιτύχουν υψηλότερες επιδόσεις. Αρκετοί συγγραφείς έχουν ασχοληθεί συστηματικά με αυτό το θέμα όπως οι ( Kozel, 1996; Ghita, 1994; Petrola, 1992; Wu, 1992; Hahn, 1990; Bompa, 1985; Thomsosn et al. (1985); Jarver, 1982; Alabin, Nischt, Jemimov,1980 ), μελετώντας και καταθέτοντας τις απόψεις τους για το τι θα πρέπει να θεωρείται αθλητικό ταλέντο καθώς και τα θετικά και αρνητικά που έχουν οι μέθοδοι ανίχνευσης και επιλογής. Όλοι όμως θεωρούν ότι η διαδικασία ανίχνευσης και επιλογής είναι πια άμεσα συνδεδεμένη με τον αγωνιστικό αθλητισμό και είναι σχεδόν αναγκαία χωρίς ωστόσο να τη θεωρούν το μοναδικό κριτήριο για να γίνει κάποιος πρωταθλητής.

Τα προβλήματα που πηγάζουν από τη θεώρηση αυτή, είναι το πως θα μπορέσουμε να βρούμε τις κατάλληλες δοκιμασίες, τέτοιες ώστε να μας δείχνουν ποιος είναι ο ικανότερος για κάθε άθλημα.  Με το να δημιουργήσουμε τα ιδανικότερα τεστ θα μπορούμε με μεγαλύτερη ακρίβεια ενδεχομένως να προσεγγίσουμε το αθλητικό ταλέντο, αν και η επαλήθευση της ακρίβειας της επιλογής αυτής ίσως και να μην γίνει ποτέ, μιας και για να γίνει κάποιος πρωταθλητής που είναι και ο απώτερος σκοπός της ανίχνευσης των ταλέντων δεν είναι κάτι που εξαρτάται μόνο από τη διαδικασία ανίχνευσης και επιλογής, αλλά από ποικίλους παράγοντες.

Εννοιολογικός καθορισμός του ταλέντου

Η λέξη ταλέντο χρησιμοποιείται ευρέως για να δείξει ότι κάποιος διαθέτει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό, ένα χάρισμα. Η ιδιαιτερότητα της έννοιας του ταλέντου είναι ότι αναφέρεται σε κάτι το οποίο οι υπόλοιποι δεν έχουν και αυτό είναι κάτι το ξεχωριστό.

Στον αθλητισμό ως ταλέντο θεωρείται εκείνο το άτομο που έχει αυτές τις ιδιαίτερες σωματικές, κινητικές και ψυχικές προδιαθέσεις για να πετύχει στο μέλλον κάτω από ειδικά οργανωμένες συνθήκες, μεγάλες επιδόσεις. ( Πυλιανίδης,2004 ) Ταλέντο σημαίνει «ιδιαίτερο φυσικό προσόν, χάρισμα, ιδιοφυΐα, προτέρημα, αρετή, δώρο της φύσης ( Τεγόπουλος- Φυτράκης,1993; Βαρμάζης,1983; Δημητράτος, 1970). Όλοι αυτοί οι ορισμοί, προσπαθούν να περιγράψουν κάτι, το οποίο ένα άτομο κατέχει χωρίς να έχει κάνει κάποια ιδιαίτερη προσπάθεια γι' αυτό και αποτελεί μια προϋπόθεση για καλύτερη θετικότερη εξέλιξή του στο τομέα του ταλέντου του.

Σύμφωνα με τον ( Brown, 2001 ), ο καθορισμός του ταλέντου, θα πρέπει να επιμερίζεται στις εξής κατηγορίες:

Α) Μονοδιάστατο Ταλέντο: δηλαδή όταν κάποιος κατέχει το χάρισμα να αποδίδει σε ενός τύπου δεξιότητα πολύ καλά  π.χ. να τρέχει πολύ γρήγορα.

Β)  Πολυδιάστατο Ταλέντο: σε αντίθεση με τη Μονοδιάστατη κατηγορία, εδώ ανήκουν εκείνοι που σύμφωνα με το συγγραφέα μπορούν να συνδυάσουν σωματικές και συναισθηματικές δεξιότητες στο παιχνίδι. Μπορούν δηλαδή να παίρνουν γρήγορα αποφάσεις, να τρέχουν, να πετούν τη μπάλα, να οργανώνουν κ.α.

Ωστόσο ο ( Roethig, 1983 ) διακρίνει τις ικανότητες σε :

Α) Γενικές: όπου αυτές είναι η βάση για μια καλή ανάπτυξη των επιδόσεων

Β) Ειδικές (κινητικά): αυτές είναι η βάση για κινητική ανάπτυξη πάνω από το μέσο όρο.

Γ) Εξειδικευμένες: δείχνουν δηλαδή την ειδική κλίση σε ένα συγκεκριμένο τομέα.

Συνοψίζοντας τα παραπάνω θα λέγαμε, ότι στην ουσία όταν μιλάμε για το αθλητικό ταλέντο στο μυαλό μας δημιουργείται η εικόνα είτε ενός παιδιού που μπορεί να είναι ικανό σε πολλές αθλητικές - κινητικές δεξιότητες (Πολυδιάστατος ή Πολυαθλητικός τύπος) ή ενός παιδιού με μια συγκεκριμένη «κλίση» σε ένα αγώνισμα, μια επιδεξιότητα με τη στενή έννοια του όρου (Εξειδικευμένο ή μονοδιάστατο ταλέντο).

Η πρόγνωση της εξέλιξης του ατόμου

Όλοι θέλουν να προβλέψουν την εξέλιξη του ατόμου και ιδιαίτερα το μέλλον της αθλητικής επιτυχίας βασισμένοι σε αποτελέσματα που έχουν από πολύ νωρίς ή στη σωματική κατασκευή των ατόμων, λέει ο Robert Singer ( Brown, 2001) αλλά το να προβλέπεις την επιτυχία είναι κάτι πολύ δύσκολο. Η φράση αυτή, αποκρυσταλλώνει με απλά λόγια τις προσδοκίες των μελετητών αλλά και τη πραγματικότητα που υπάρχει στο θέμα της εξέλιξης του ατόμου και της πρόβλεψης αυτής της εξέλιξης. Και αν η σωματική εξέλιξη είναι πιο εύκολο να μετρηθεί λόγω της προόδου της επιστήμης αλλά και της γνώσης σχετικά με τη σωματική βελτίωση, είναι πολύ δύσκολο αν όχι απίθανο να μπορεί να πει κανείς με βεβαιότητα ότι ένα ταλέντο στην ηλικία των 8 ετών θα γίνει και ο επόμενος παγκόσμιος πρωταθλητής (Singer, 1981 ).  Επισημαίνει ωστόσο, ότι «μπορείς να αποφασίσεις, ότι ένας οκτάχρόνος γυμναζόμενος είναι περισσότερο προηγμένος από έναν άλλο, αλλά μόνο αυτό».

Σύμφωνα με τον ( Πυλιανίδης, 2004 ), τα ανθρωπομετρικά γνωρίσματα παρουσιάζουν ίσως τις μεγαλύτερες και ασφαλέστερες δυνατότητες πρόγνωσης, οι οποίες στηρίζονται κυρίως σε κληρονομικούς παράγοντες και στη βιολογική ηλικία. Αρκετά συστήματα ανίχνευσης και επιλογής ταλέντων επικεντρώνονται σε ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά κατά τον ( Richards, 1999 ). Αυτό είναι φυσικό, μιας και η πρόβλεψη των σωματομετρικών χαρακτηριστικών είναι ένα προσόν για να «κατατάξει» κάποιος ένα άτομο σε ένα άθλημα, ειδικότερα σε αθλήματα όπου οι διαστάσεις του σώματος είναι απαραίτητες όπως καλαθοσφαίριση, πετοσφαίριση κ.α.(Bompa, 1985). Ένα αξιόλογο τρόπο υπολογισμού του σωματικού ύψους έχει διατυπώσει ο ( Gaisl, 1977 ) και είναι ο εξής:

Αγόρια: ((Ανάστημα πατέρα + Ανάστημα μητέρας) x 1.08)/2

Κορίτσια: ((Ανάστημα πατέρα + Ανάστημα μητέρας) x 0.923)/2

Την ίδια άποψη σχετικά με το ότι η επιστήμη επικεντρώνει την προσοχή της στην κληρονομικότητα και ανάπτυξη διαφόρων ενδογενών ανατομικών και βιολογικών χαρακτηριστικών διατυπώνουν και οι (Vieira, Vieira, 2001; Bompa, 1985; Thomson et. al., 1985). Επίσης, οι ( Bompa,1985; Malina,1986;  Malina,1986b ) επισημαίνουν, ότι η πρόβλεψη των φυσικών δεξιοτήτων απαιτεί άριστη γνώση και των γενετικών και αναπτυξιακών πτυχών της κινητικής ικανότητας αλλά των όποιων πρώιμων δειγμάτων της απόδοσης που θα επέλθει.

Οι παράγοντες που απαιτούνται όμως για να γίνει κάποιος πρωταθλητής είναι πολλοί. Εκτός από τα σωματομετρικά γνωρίσματα που καθώς φαίνεται είναι από νωρίς μετρήσιμα, δεν είναι εύκολο να καθορίσει κανείς το ψυχολογικό προφίλ των αθλητών από τη μικρή ηλικία. Έτσι, είναι πιο ασφαλές η επιλογή των ταλέντων να γίνεται σύμφωνα με το ρυθμό εξέλιξης των αρχικών γνωρισμάτων καθώς και παραγόντων όπως η δεκτικότητα στη προπόνηση, η βιολογική και Προπονητική ηλικία των παιδιών  ( Πυλιανίδης, 2004 ).

Ανεύρεση και επιλογή των ταλέντων

Οι διαδικασίες ανεύρεσης και επιλογής αθλητικών ταλέντων οριοθετούνται σε κοινή βάση. Δεν θα υπήρχε λόγος άλλωστε να ήταν ξεχωριστές, μιας και θα ήταν χωρίς ουσία να πραγματοποιούνταν ανίχνευση ταλέντων χωρίς να υπήρχε τελικά η επιλογή αυτών και η ένταξή τους σε ιδιαίτερα προπονητικά προγράμματα. Σύμφωνα με τους ( Russell, 1989;  Borms, 1996 ), η διαδικασία αυτή θα μπορούσε να επιμερισθεί σε τέσσερα στοιχεία: Διερεύνηση - Ανίχνευση - Ανάπτυξη - Τελική Επιλογή. Ξεκινώντας, από την Διερεύνηση, οι συγγραφείς αναφέρονται στην ανακάλυψη και προσέγγιση εκείνων των παιδιών που δεν έχουν κάποια σχέση με το άθλημα, δηλαδή δεν έχουν ποτέ στο παρελθόν προπονηθεί. Η Ανίχνευση, αναφέρεται στη διαδικασία της αναγνώρισης των κριτηρίων εκείνων που δύνανται να διαφοροποιούν τα παιδιά εκείνα που έχουν περισσότερες δυνατότητες να γίνουν υψηλού επιπέδου αθλητές από κάποια άλλα. Εδώ συμπεριλαμβάνονται οι μετρήσεις βιολογικών, μορφολογικών, ψυχολογικών και κοινωνιολογικών παραμέτρων καθώς επίσης και διαδικασίες τεχνικών στοιχείων είτε ως άτομο είτε ως ομάδα ( Regnier, Salmela, Russell, 1993 ).  Το τρίτο στάδιο είναι η ανάπτυξη. Αυτό το στάδιο αποτελεί ίσως το σημαντικότερο μετά από την ανίχνευση. Εδώ συμπεριλαμβάνονται όλες εκείνες οι διαδικασίες και παροχές υλικοτεχνικής υποδομής, προκειμένου τα αθλητικά επιλεγμένα ταλέντα να έχουν τις κατάλληλες προϋποθέσεις για ανάπτυξη. Το τελευταίο στάδιο, αφορά την επιλογή τελικά των καλύτερων, όπου θα στελεχώσουν πια τις ομάδες, είτε ατομικά είτε ομαδικά ( Williams, Reilly, 2000 ).

Ωστόσο, οι αναφορές του ( Malina, 1997 ), περιγράφουν κάπως διαφορετικά το σύστημα της  ανίχνευσης και επιλογής των αθλητικών ταλέντων μολονότι οι διαφορές είναι περισσότερο στο πως ο κάθε συγγραφέας ονομάζει τις διαδικασίες που αναφέρονται στην επιλογή των ταλέντων. Ουσιαστικά, η διαφοροποίηση του  ( Malina, 1997 ) έγκειται στη δομή του συστήματος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Εκεί συγκεκριμένα, υπάρχουν δύο ειδών προγράμματα. Το πρώτο αφορά τα προγράμματα μαζικού αθλητισμού, όπου εκεί ενθαρρύνεται η μαζική συμμετοχή στα αθλήματα. Η επιλογή γίνεται με μοναδικό κριτήριο την ηλικία και τη διάθεση των παιδιών και των γονιών τους. Από την οικειοθελή επιλογή του αθλήματος, αν κάποιο παιδί διακριθεί, τότε γίνεται μέσα από εξειδικευμένα προγράμματα η τελική επιλογή και κατεύθυνση στο αγωνιστικό αθλητισμό. Απ' την άλλη, αναφέρει ο συγγραφέας, υπάρχουν και τα προγράμματα που δίνουν προσοχή στην ανίχνευση αυτή καθ' αυτή των αθλητών που έχουν τα κριτήρια για να πρωταγωνιστήσουν σε αγωνιστικό επίπεδο. Κάνοντας από νωρίς τις κατάλληλες μετρήσεις, κατηγοριοποιούν τους αθλητές ανάλογα με τις επιδόσεις τους, προσπαθώντας να προσδιορίσουν το μέγεθος των ικανοτήτων τους από την κατάσταση που βρίσκονται τη στιγμή της εκτέλεσης των δοκιμασιών.

Βιβλιογραφία

Alabin, V., Nischt, G. and Jefimov, W.  Talent Selection. Modern Athlete and Coach

18,36-37

Bompa,T.O. (1985). Talent Identification. Science Periodical On Research and Technology in Sport. 1-11.

Borms, J. (1996). Early identification of athletic talent. Keynote address to the international pre-Olympic Scientific Congress, Dallas, TX, USA

Brown, J. (2001). Sports Talents. Profiling the talented Athlete. Human kinetics, ( pp. 3-8 ).

Gaisl, G.(1977). Theoretische Grundlagen der Tlentsuche unter besondeter Beruckisichtigung von sportanthropometrischen und sportphysiologischen Genichtspunkten. In: Leistugssport 2.

Ghita, M. (1994). Talent Identification Models for Track Events. Modern Athlete And Coach, 32 (4), 37-39.

Hahn, A. (1990). Identification and Selection of Talent in Australian Rowing.Excel, 6 (3), 5-11.

Jarver, J. (1982). Do We Need Talent Identification?. Modern Athlete and Coach, 20 (1),7-8.

Kozel, J. (1996). Talent Identification and Development in Germany. Coaching focus, 31, 12-13.

Malina, R.M., (1997). Talent Identification and Selection in Sport. Spotlight, Spring.

Malina, R.M., & Bouchard, C. (Ed.).(1986). Sport and human genetics. Champaign: Human Kinetics.

Martin,B, Jack. (1988). Subtractive morphology as dissociation. Proceedings of the Seventh West Coast Conference on Formal Linguistics. Borer, Hagit (editor ).

Petrola,E. (1992). Talent Identification. New studies in Athletics. London, 7(3), 7

Regnier, G., Salmela, J.H., Russell, S.J.  (1993). Talent detection and development in sport. Handbook of research on sports psychology (edited by R. Singer, M. Murphey and L.K. Tennant), ( pp.290-313 ). New York: Macmillan.

Richards, R., (1999). Talent Identification and Development. ASCTA Convention 1999.

Roethig, P. ( 1983 ). Sportwissenschaftliches Lexikon. Schorndorf:Hofman Verlag

Russell, K. (1989). Athletic talent: From detection to perfection. Science Periodical on Research and Technology in Sport, 9(1), 1-6

Singer, R. (1981). Allegemeine methodische Probleme der Talentbestimmung im Sport. Augustin, D, Muller, N. (Hrdg): Leichtathletiktraining im Spannungsfeld von Wissenschaft und Praxis. Niedernhausen: Schors, 14-27.

Thomson, R.W., and Beavis, N. ( 1985 ). Talent Identification in Sport. Report on behalf of the Otego University and Community Sports Trust for the New Zealand Sports Foundation Inc. and the Ministry of Recreation and Sport. The New Zealand Sports Foundation Inc, Wellington, New Zealand, vi, 196 leaves.

Vieira, L. F., Vieira, J.L. (2001). The trajectory of Athletic Develpent in Parana State. Proceedings of the10th World Congress of Sport Psychology, Skiathos

Williams, A.M., Reilly, T. ( 2000 ). Talent Identification and development in soccer. Journal of Sport Sciences, 18, 657-667.

Wu, C.H., (1992). Talent Identification in China. New Studies in Athletics, 7 (3),37-39.

Βαρματζής, Ν., (1983). Το βασικό ερμηνευτικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας. Αθήνα.

Δημητράτος, Δ. (1970). Μέγα Λεξικό όλης της Ελληνικής γλώσσης. Εκδ. Ελληνική παιδεία, Αθήνα

Πυλιανίδης,Θ. (2004). Επιλογή Αθλητικών Ταλέντων. Εννοιολογικός καθορισμός του ταλέντου. σελ. 4 Εταιρία Αξιοποίησης και Διαχείρισης Περιουσίας Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Κομοτηνή.

Τεγόπουλος - Φυτράκης (1993). Ελληνικό λεξικό. Αθήνα